Số hóa di tích và bản đồ số địa chỉ đỏ: ý tưởng cho trường học, Đoàn thanh niên và xã, phường

Số hóa di tích là gì?

Số hóa di tích là ghi lại và đưa hình ảnh, không gian, hiện vật, tư liệu và câu chuyện của một di tích lên môi trường số, để mọi người xem, tìm hiểu trên điện thoại, máy tính bất cứ lúc nào. Số hóa không thay thế di tích thật mà giúp di tích được biết đến nhiều hơn và được lưu giữ tốt hơn.

Một công trình số hóa di tích lịch sử thường kết hợp nhiều thành phần:

• Ảnh chụp và video

  Ghi lại toàn cảnh, chi tiết kiến trúc, hiện vật, bia đá, hoạt động lễ hội.

• Tham quan ảo 360°

  Ảnh toàn cảnh 360° nối thành chuyến tham quan, người xem tự xoay, di chuyển giữa các điểm.

• Mô hình 3D

  Số hóa 3D di tích, hiện vật, tượng đài để xem từ mọi góc, phóng to chi tiết.

• Tư liệu và câu chuyện

  Lịch sử hình thành, sự kiện, nhân vật gắn với di tích, được viết ngắn gọn, dễ hiểu.

• Thuyết minh audio

  Bài thuyết minh đọc thành giọng nói, nghe tại chỗ qua mã QR hoặc khi tham quan ảo.

• Bản đồ số

  Vị trí di tích trên bản đồ, kèm chỉ đường và liên kết tới các di tích lân cận.

Vì sao số hóa di tích lịch sử quan trọng với giáo dục và du lịch?

• Học sinh học lịch sử sinh động hơn

  Thầy cô mở tham quan ảo ngay trên lớp, học sinh “đến” di tích trước khi đi thực tế.

• Lưu giữ lâu dài

  Hình ảnh, tư liệu, lời kể của nhân chứng được lưu lại trước khi xuống cấp hoặc mai một.

• Quảng bá du lịch địa phương

  Du khách tìm thấy di tích trên mạng, xem trước không gian, biết đường đến và nghe thuyết minh tại chỗ.

• Mở cửa mọi lúc

  Người ở xa, người cao tuổi, người khuyết tật vẫn tham quan ảo di tích được.

• Gắn kết cộng đồng

  Người dân, đoàn viên cùng góp ảnh, câu chuyện, tự hào hơn về truyền thống quê hương.

Địa chỉ đỏ là gì? Bản đồ số các địa chỉ đỏ gồm những gì?

“Địa chỉ đỏ” là cách gọi quen thuộc với các di tích lịch sử cách mạng, nhà truyền thống, đài tưởng niệm, nghĩa trang liệt sĩ, nơi ghi dấu sự kiện và nhân vật lịch sử của địa phương. Đây là nơi thường được chọn cho các hoạt động giáo dục truyền thống, hành trình về nguồn của Đoàn, Đội và trường học.

Dù bạn tìm hiểu địa chỉ đỏ ở Đà Nẵng, Huế, Thái Nguyên, Cần Thơ, Quảng Ninh hay bất kỳ tỉnh, thành nào, cách làm bản đồ số đều giống nhau. Nhiều địa phương và tổ chức Đoàn đã có bản đồ số địa chỉ đỏ và dùng thường xuyên. Một bản đồ tốt thường gồm:

• Danh sách điểm trên bản đồ

  Mỗi địa chỉ đỏ có vị trí chính xác, phân loại theo xã, phường hoặc theo chủ đề.

• Trang riêng cho từng điểm

  Ảnh, tóm tắt lịch sử, thuyết minh audio, tham quan 360° nếu có.

• Chỉ đường và gợi ý lộ trình

  Mở bản đồ dẫn đường trên điện thoại; gợi ý tuyến tham quan nối nhiều điểm gần nhau.

• Mã QR tại hiện trường

  Bảng mã QR đặt tại mỗi điểm, quét ra đúng trang của điểm đó.

Hình thức số hóa di tích phù hợp với trường học, chi đoàn, xã, phường

Không cần làm tất cả ngay từ đầu. Đơn vị nhỏ có thể chọn một hoặc vài hình thức vừa sức:

• Mã QR tại di tích

  Cách bắt đầu đơn giản nhất: một trang giới thiệu ngắn có ảnh và thuyết minh, dán mã QR tại cổng hoặc bảng giới thiệu.

• Tham quan ảo 360°

  Vài điểm chụp 360° là đủ để người xem cảm nhận không gian; phù hợp với di tích nhỏ, nhà truyền thống.

• Bản đồ số địa chỉ đỏ

  Phù hợp với Đoàn xã, phường hoặc trường học muốn giới thiệu nhiều di tích trên địa bàn trong một nơi.

• Thuyết minh audio

  Bài thuyết minh vài phút, đọc rõ ràng, giúp người tham quan tự tìm hiểu khi không có hướng dẫn viên.

• Mô hình 3D hiện vật

  Phù hợp với hiện vật, tượng đài, bia đá có giá trị, cần xem kỹ từng chi tiết.

Kế hoạch số hóa di tích: các bước thực hiện

• Bước 1: Khảo sát và chọn di tích

  Lập danh sách di tích trên địa bàn, đến tận nơi xem hiện trạng, chọn điểm ưu tiên và hình thức số hóa cho từng điểm.

• Bước 2: Xin phép người quản lý di tích

  Liên hệ ban quản lý, chính quyền địa phương hoặc người trông coi để xin phép chụp ảnh, đặt mã QR và thống nhất nội dung.

• Bước 3: Chụp ảnh, chụp 360°

  Chọn thời điểm đủ sáng, ít người; chụp toàn cảnh, chi tiết, hiện vật; ghi chú tên và vị trí từng ảnh.

• Bước 4: Thu thập và kiểm chứng thông tin

  Lấy tư liệu từ nguồn tin cậy như ban quản lý di tích, sách lịch sử địa phương, nhân chứng; đối chiếu trước khi dùng.

• Bước 5: Viết thuyết minh, thu âm

  Viết ngắn gọn, dễ nghe; mời người quản lý di tích đọc lại; thu âm bằng giọng đọc rõ ràng.

• Bước 6: Xuất bản và đặt mã QR

  Đưa lên trang web hoặc bản đồ số, thử trên nhiều điện thoại, in bảng mã QR bền thời tiết và đặt tại di tích.

Lưu ý khi chụp ảnh và thu thập tư liệu tại di tích

• Tôn trọng không gian thờ tự

  Ăn mặc chỉnh tề, giữ trật tự, hỏi trước khi chụp gian thờ, bàn thờ, hiện vật quý.

• Chú ý người trong ảnh

  Tránh chụp rõ mặt người dân, khách tham quan khi chưa được đồng ý.

• Ghi chép ngay tại chỗ

  Ghi tên điểm, hướng chụp, thông tin trên bia, bảng để sau này viết thuyết minh không nhầm lẫn.

• Không tự suy đoán

  Thông tin chưa rõ thì ghi “đang tìm hiểu” hoặc bỏ qua, không viết theo phỏng đoán.

• Ghi nguồn tư liệu

  Ảnh cũ, lời kể, trích dẫn cần ghi rõ của ai, lấy từ đâu.

Dùng di tích số trong bài học và hoạt động Đoàn, Đội

• Tiết lịch sử, giáo dục địa phương

  Mở tham quan ảo trên máy chiếu, học sinh quan sát, trả lời câu hỏi về di tích ngay trong giờ học.

• Chuẩn bị trước chuyến đi thực tế

  Học sinh xem trước di tích để chuyến đi có trọng tâm; sau chuyến đi viết cảm nhận, bổ sung ảnh.

• Hành trình về nguồn

  Đoàn, Đội đi theo tuyến trên bản đồ số địa chỉ đỏ, mỗi điểm quét mã QR nghe thuyết minh.

• Câu đố, trò chơi tìm hiểu

  Bộ câu hỏi về các địa chỉ đỏ của địa phương dùng trong sinh hoạt dưới cờ, ngày hội.

• Thuyết minh viên nhỏ tuổi

  Học sinh tập viết và đọc thuyết minh, thu âm làm một phần của di tích số.

Duy trì và cập nhật di tích số

• Giao người phụ trách

  Đoàn xã, phường, nhà trường hoặc ban quản lý di tích nhận cập nhật nội dung, có tài khoản quản trị riêng.

• Kiểm tra mã QR định kỳ

  Quét thử mã QR, thay bảng bị phai, mờ; kiểm tra đường link còn hoạt động.

• Bổ sung theo thời gian

  Thêm ảnh lễ hội, hoạt động mới, câu chuyện nhân chứng, di tích mới vào bản đồ.

• Theo dõi lượt xem

  Lượt xem, lượt quét cho biết điểm nào được quan tâm, giúp lên kế hoạch hoạt động tiếp theo.

Những lỗi thường gặp khi số hóa di tích

• Thông tin chưa kiểm chứng

  Lấy bài trên mạng không rõ nguồn, dẫn đến sai tên, sai năm, sai sự kiện.

• Ảnh tối, mờ, nghiêng

  Chụp vội, thiếu sáng khiến tham quan ảo khó xem, kém hấp dẫn.

• Mã QR dẫn tới trang lỗi

  Dùng đường link tạm, file chia sẻ hết hạn hoặc tài liệu không mở được trên điện thoại.

• Làm xong không ai dùng

  Không giới thiệu tới nhà trường, người dân, không gắn vào hoạt động nên ít người biết đến.