Bảo tàng ảo, triển lãm ảo trong dạy học: cách làm và ý tưởng sử dụng

Bảo tàng ảo là gì? Triển lãm ảo là gì?

Bảo tàng ảo là không gian trưng bày hiện vật, hình ảnh, tư liệu trên môi trường số. Người xem mở bằng trình duyệt hoặc ứng dụng, đi lại trong phòng, bấm vào từng hiện vật để đọc chú thích, nghe thuyết minh, xem video. Triển lãm ảo cũng tương tự nhưng thường xoay quanh một chủ đề, trong một thời gian, với số lượng nội dung vừa phải.

Trong trường học, bảo tàng ảo có thể là bản số của một bảo tàng thật, hoặc một phòng trưng bày do giáo viên, học sinh tự dựng: phòng truyền thống của trường, chủ đề lịch sử, sản phẩm học tập của lớp.

Lợi ích của bảo tàng ảo trong dạy học

• Bảo tàng ảo trong dạy học Lịch sử

  Học sinh quan sát hiện vật, tư liệu theo trình tự thời gian, đặt câu hỏi về bối cảnh thay vì chỉ ghi nhớ sự kiện.

• Địa lí và tìm hiểu địa phương

  Trưng bày cảnh quan, sản vật, làng nghề theo vùng; kết hợp bản đồ và ảnh 360° để học sinh như được đến tận nơi.

• Ngữ văn, Nghệ thuật

  Phòng tranh minh họa tác phẩm, chân dung tác giả, triển lãm tranh vẽ, ảnh chụp, bài viết của học sinh.

• Trưng bày dự án STEM

  Mỗi nhóm có một gian giới thiệu sản phẩm, ảnh quá trình làm, video chạy thử, để phụ huynh và trường khác cùng xem.

• Vượt giới hạn đi lại

  Lớp không có điều kiện đi tham quan vẫn trải nghiệm được; học sinh xem lại ở nhà bao nhiêu lần cũng được.

Các dạng bảo tàng ảo, phòng triển lãm ảo thường gặp

• Phòng trưng bày 3D

  Một sảnh hoặc nhiều phòng dựng bằng 3D, người xem di chuyển như trong trò chơi, tranh ảnh treo trên tường, hiện vật đặt trên bục. Đây là dạng thường được gọi là bảo tàng ảo 3D.

• Tham quan 360°

  Ghép từ ảnh toàn cảnh chụp tại không gian thật, có điểm bấm để chuyển phòng và mở thông tin. Hợp với di tích, phòng truyền thống, bảo tàng có sẵn.

• Triển lãm dạng trang web

  Các trang nội dung xếp theo chủ đề, mỗi hiện vật có ảnh lớn, chú thích, âm thanh. Dễ làm, nhẹ, chạy tốt trên điện thoại.

• Kết hợp mô hình 3D

  Hiện vật quan trọng được dựng thành mô hình 3D xoay, phóng to được, đặt trong phòng trưng bày hoặc trang web.

Cách làm bảo tàng ảo 3D: các bước từ ý tưởng đến xuất bản

Dù dùng công cụ nào, quy trình tạo bảo tàng ảo, tạo triển lãm ảo đều đi qua các bước dưới đây. Phần chuẩn bị nội dung thường tốn nhiều thời gian nhất và cũng quyết định chất lượng nhất.

• Bước 1: Chọn chủ đề và người xem

  Một chủ đề rõ ràng, ví dụ “Quê hương em qua các thời kỳ”; xác định người xem là học sinh lớp mấy, phụ huynh hay khách tham quan.

• Bước 2: Sưu tầm và chuẩn bị ảnh

  Chọn ảnh rõ nét, đủ sáng, cùng tỉ lệ; tự chụp hoặc dùng nguồn được phép, ghi nguồn đầy đủ; cắt, chỉnh màu trước khi đưa lên.

• Bước 3: Viết chú thích ngắn

  Mỗi hiện vật có tên, thời gian, vài câu giới thiệu và một câu hỏi gợi mở. Chú thích ngắn dễ đọc hơn đoạn văn dài.

• Bước 4: Bố trí không gian

  Chia nội dung thành từng phòng hoặc từng khu theo mạch câu chuyện; có lối đi rõ ràng, điểm bắt đầu và điểm kết thúc.

• Bước 5: Thêm thuyết minh âm thanh

  Ghi âm giọng đọc cho phần giới thiệu và hiện vật chính; học sinh có thể tham gia đọc thuyết minh.

• Bước 6: Xuất bản và tạo mã QR

  Kiểm tra trên điện thoại và máy tính, chia sẻ đường link, in mã QR dán ở lớp, phòng truyền thống hoặc gửi phụ huynh.

Web làm bảo tàng ảo miễn phí và khi nào cần làm chuyên nghiệp

Có nhiều công cụ miễn phí để giáo viên tự tạo triển lãm ảo. Artsteps là một công cụ được nhiều giáo viên dùng để dựng phòng trưng bày 3D, kéo thả tranh ảnh lên tường mà không cần lập trình. Ngoài ra có thể dùng công cụ làm trang web, trình chiếu, hoặc ứng dụng ghép ảnh 360°.

Công cụ miễn phí phù hợp cho một tiết học hay một dự án nhỏ. Nên cân nhắc làm chuyên nghiệp khi có các nhu cầu sau:

• Sảnh 3D thiết kế riêng

  Không gian mang kiến trúc, màu sắc, biểu trưng của trường hoặc địa phương thay vì phòng mẫu có sẵn.

• Tên miền và thương hiệu riêng

  Đường link gọn, ổn định lâu dài, không phụ thuộc tài khoản cá nhân hay quảng cáo của nền tảng.

• Chạy mượt trên điện thoại

  Tối ưu ảnh, mô hình, âm thanh để mở nhanh trên điện thoại cấu hình thấp và mạng yếu.

• Nhiều phòng, nhiều nội dung

  Bảo tàng có nhiều khu, hàng trăm hiện vật, cần cập nhật thường xuyên mà vẫn dễ quản lý.

• Nhiều ngôn ngữ và thống kê

  Thuyết minh song ngữ cho khách nước ngoài, thống kê lượt xem, lượt quét mã QR để báo cáo hiệu quả.

Ý tưởng tiết học với bảo tàng ảo

• Phiếu “thám tử bảo tàng”

  Học sinh tham quan bảo tàng ảo và tìm hiện vật trả lời từng câu hỏi trong phiếu, ví dụ “Đồ vật này được dùng để làm gì?”.

• Hướng dẫn viên nhí

  Mỗi nhóm nhận một phòng, tìm hiểu rồi thuyết trình cho cả lớp như một hướng dẫn viên.

• So sánh xưa và nay

  Đặt ảnh cũ cạnh ảnh hiện tại của cùng một địa điểm, đồ vật; học sinh nêu điểm thay đổi và lý do.

• Chuẩn bị trước chuyến tham quan thật

  Xem bảo tàng ảo trước để đặt câu hỏi, sau chuyến đi quay lại bổ sung những gì quan sát được.

• Ôn tập cuối chủ đề

  Gắn câu hỏi trắc nghiệm, ô chữ vào từng hiện vật; học sinh vừa đi vừa ôn bài.

Cho học sinh tự tạo triển lãm ảo

Khi học sinh tự làm triển lãm, các em phải chọn lọc, sắp xếp, viết chú thích và trình bày, tức là học sâu hơn nhiều so với chỉ xem.

• Giao chủ đề vừa sức

  Tiểu học: “Đồ chơi của ông bà ngày xưa”; THCS, THPT: một giai đoạn lịch sử, một vùng địa lí, một tác giả.

• Chia vai trong nhóm

  Người sưu tầm ảnh, người viết chú thích, người đọc thuyết minh, người bố trí phòng trưng bày.

• Đặt tiêu chí đánh giá từ đầu

  Nội dung chính xác, chú thích rõ, ghi nguồn đầy đủ, bố cục hợp lý, thuyết trình tự tin.

• Chú ý an toàn thông tin

  Không đưa ảnh rõ mặt, họ tên đầy đủ, địa chỉ của học sinh khi chưa có sự đồng ý của gia đình.

• Mở triển lãm cho phụ huynh

  Gửi đường link, mã QR để phụ huynh xem và để lại lời nhận xét, tạo động lực cho học sinh.

Dùng bảo tàng ảo cho sáng kiến, dự án, cuộc thi

Bảo tàng ảo, phòng triển lãm ảo là hình thức phù hợp để minh họa nhiều sáng kiến, dự án học tập, hồ sơ dự thi, vì người chấm có thể mở ngay và tự trải nghiệm.

• Nội dung thật của đơn vị

  Ưu tiên tư liệu, hiện vật, câu chuyện của chính trường, lớp, địa phương; đây là điểm tạo khác biệt.

• Gắn với hoạt động dạy học

  Kèm phiếu học tập, kế hoạch bài dạy, hình ảnh học sinh sử dụng để thấy bảo tàng được dùng thật.

• Đường link, mã QR rõ ràng

  Ghi trong hồ sơ, thử mở trên vài thiết bị trước khi nộp.

• Đọc kỹ thể lệ

  Một số cuộc thi yêu cầu tác giả tự thực hiện toàn bộ; hãy xác định phần nào được nhờ hỗ trợ kỹ thuật.